Tìm hiểu về phần mềm độc hại ghi nhận bàn phím Keylogger

Keylogger là phần mềm hoặc thiết bị ghi lại mọi phím bạn gõ trên bàn phím, từ đó kẻ tấn công thu được mật khẩu, nội dung tin nhắn, số thẻ và mọi thông tin bạn nhập. Chống keylogger cần kết hợp nhiều lớp: không cài phần mềm lạ, kiểm tra cổng kết nối bàn phím ở máy dùng chung, bật xác thực hai yếu tố để mật khẩu bị lộ cũng chưa đủ đăng nhập, và dùng trình quản lý mật khẩu tự điền thay vì gõ tay.

Keylogger hoạt động như thế nào

Mỗi lần bạn nhấn phím, tín hiệu đi từ bàn phím qua cáp hoặc sóng không dây, tới driver, hệ điều hành, rồi tới ứng dụng. Keylogger chen vào một điểm trên đường đi đó để sao chép tín hiệu. Dữ liệu thu được được lưu vào tệp ẩn hoặc gửi định kỳ ra ngoài qua email, máy chủ điều khiển, dịch vụ nhắn tin.

Keylogger hiện đại hiếm khi chỉ ghi phím. Chúng thường kèm:

• Chụp màn hình định kỳ hoặc khi người dùng mở trang ngân hàng.
• Ghi nội dung clipboard, nơi chứa mật khẩu được sao chép, địa chỉ ví.
• Ghi tiêu đề cửa sổ để biết phím nào thuộc ứng dụng nào.
• Đánh cắp mật khẩu và cookie lưu trong trình duyệt.

Các loại keylogger

Keylogger vào máy bằng cách nào

• Tệp đính kèm và link độc: hóa đơn, đơn hàng, thư mời giả mạo chứa trình tải keylogger.
• Phần mềm crack, bản hack game: nguồn rất phổ biến của mã độc đánh cắp thông tin.
• Tiện ích trình duyệt kém uy tín: có quyền đọc mọi trang bạn mở.
• Người có quyền truy cập vật lý: cài phần mềm giám sát hoặc cắm thiết bị phần cứng.
• Bàn phím ảo bên thứ ba trên điện thoại: có thể gửi nội dung gõ về máy chủ.

Keylogger thường được phát tán dưới vỏ bọc Trojan; xem thêm bài Trojan Horse và cơ chế xâm nhập để hiểu cách chúng lừa người dùng tự cài.

Dấu hiệu có thể bị keylogger

Keylogger được thiết kế để không gây chú ý, nên dấu hiệu thường gián tiếp:

• Tài khoản bị đăng nhập từ nơi lạ dù bạn dùng mật khẩu mạnh, không dùng lại.
• Nhiều tài khoản bị xâm nhập gần như cùng lúc.
• Độ trễ nhẹ khi gõ, ký tự xuất hiện chậm.
• Tiến trình lạ trong Task Manager, kết nối mạng ra ngoài định kỳ.
• Phần mềm bảo mật bị tắt hoặc không cập nhật được.
• Có thiết bị nhỏ lạ giữa đầu cắm bàn phím và cổng USB ở máy dùng chung.

Bảo vệ trước keylogger

Ngăn keylogger vào máy

• Chỉ cài phần mềm từ nguồn chính thức; không dùng bản bẻ khóa.
• Giữ phần mềm chống mã độc hoạt động và cập nhật.
• Rà soát tiện ích trình duyệt, gỡ thứ không cần.
• Khóa màn hình khi rời máy, không cho người khác dùng tài khoản quản trị.
• Trên điện thoại, dùng bàn phím mặc định của hệ thống hoặc bàn phím từ nhà phát triển uy tín.

Giảm thiệt hại nếu keylogger đã có mặt

• Xác thực hai yếu tố: mật khẩu bị ghi lại chưa đủ để đăng nhập. Khóa bảo mật vật lý là lựa chọn mạnh nhất vì không có mã nào để gõ.
• Trình quản lý mật khẩu tự điền: giảm số lần gõ mật khẩu. Một số keylogger vẫn đọc được clipboard hoặc biểu mẫu, nhưng rủi ro thấp hơn gõ tay.
• Passkey: đăng nhập không dùng mật khẩu, không có gì để keylogger ghi.
• Cảnh báo đăng nhập: bật thông báo khi có đăng nhập mới để phản ứng sớm.

Mật khẩu được lưu trên máy chủ thế nào cũng ảnh hưởng tới mức độ thiệt hại khi lộ; về phía nhà phát triển, xem bài mã hóa mật khẩu bằng bcrypt.

Máy tính dùng chung: nơi rủi ro cao nhất

Máy ở quán net, khách sạn, thư viện, máy in ở tiệm photocopy là nơi lý tưởng cho keylogger vì nhiều người dùng và không ai kiểm soát. Tốt nhất không đăng nhập tài khoản quan trọng trên những máy này. Nếu bắt buộc, dùng chế độ ẩn danh, đăng xuất khi xong, đổi mật khẩu ngay khi về tới thiết bị của mình, và luôn dùng 2FA. Hãy liếc nhìn phía sau máy: một đầu nối lạ giữa dây bàn phím và cổng USB là dấu hiệu đáng ngờ.

Khi phát hiện keylogger

1. Ngắt mạng máy bị nhiễm để chặn dữ liệu bị gửi tiếp.
2. Từ một thiết bị sạch, đổi mật khẩu email trước, sau đó ngân hàng, mạng xã hội, công việc.
3. Đăng xuất mọi phiên, thu hồi quyền ứng dụng bên thứ ba.
4. Báo ngân hàng nếu đã nhập thông tin thẻ trên máy nhiễm.
5. Làm sạch hoặc cài lại máy theo hướng dẫn trong bài cách ly và loại bỏ malware.

Keylogger "hợp pháp" và ranh giới đạo đức

Có những phần mềm giám sát được bán công khai cho doanh nghiệp hoặc phụ huynh. Việc sử dụng phải tuân thủ quy định pháp luật, thường yêu cầu thông báo và có sự đồng ý của người bị giám sát, đặc biệt với người trưởng thành. Cài phần mềm ghi phím lên thiết bị của người khác mà không được phép là hành vi xâm phạm quyền riêng tư và có thể vi phạm pháp luật.